Chuyên trang tìm kiếm việc làm miễn phí

Hiện nay, doanh nghiệp ngày càng nhận thức được tầm quan trọng của Báo cáo Tài chính với việc lập kế hoạch, ra quyết định cũng như quản trị doanh nghiệp. Hầu hết các doanh nghiệp đã và đang sử dụng Báo cáo Tài chính như một công cụ hữu hiệu để phân tích vị thế tài chính cũng như kết quả hoạt động của doanh nghiệp

Báo cáo Tài chính của doanh nghiệp gồm Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, trong đó Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được coi là công cụ rất hữu ích, được nhà quản lý ‘ưa chuộng’ trong việc sử dụng để thực hiện đánh giá hoạt động của doanh nghiệp cũng như đưa ra các quyết định chiến lược, và các quyết định trung và ngắn hạn. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được coi là ‘cầu nối’ giữa Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, do đó sẽ cung cấp được những thông tin kế toán cần thiết để doanh nghiệp có thể đánh giá được kết quả hoạt động trong mối tương quan với việc sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp. Do đó thông qua Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, người ta có thể ‘đọc’ được sự tài tình và khôn khéo của người điều hành doanh nghiệp, báo cáo này cũng thể hiện tính hiệu quả và hiệu suất trong quản lý của Ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Với tầm quan trọng như đã nêu của Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, yêu cầu về thông tin chính xác của Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là yêu cầu tối quan trọng và tiên quyết, và yêu cầu này đòi hỏi Bộ phận Kế toán doanh nghiệp phải hiểu về bản chất của Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như hiểu về qui trình lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, một Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được lập sai sẽ đưa ra thông tin sai, từ đó sẽ dẫn tới những phân tích tài chính không chuẩn xác.

Khi ‘mổ xẻ’ những vụ bê bối tài chính lớn trên thế giới thời gian gần đây như Adelphia, Dynergy, Enron, Qwest, Tyco hay WorldCom…, người ta đã chỉ ra sự ‘dính dáng’ ít nhiều của thông tin tài chính sai lệch từ Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hoặc cũng như sự không phù hợp của phương pháp lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

1. Thông tin tài chính sai lệch:

Báo cáo nghiên cứu của Broome [2004, pp.18-19] đã chỉ ra rằng, trong hầu hết các vụ bê bối trên, đều thấy sự xuất hiện của ‘lỗi’ phân loại hoạt động trong Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, đặc biệt là tình huống phân loại nhầm dòng tiền ‘ra’ và ‘vào’ với mục đích ‘làm đẹp’ hoạt động kinh doanh và hoạt động đầu tư.

Ví dụ như đối với trường hợp của Tyco: Thực tế cho thấy năm 2001 và 2002, thu nhập trên cổ phiếu (EPS – Earning per Share) của Tyco giảm mạnh, do đó Ban giám đốc của Tyco đã ‘hướng’ sự chú ý của nhà đầu tư và các chuyên gia phân tích vào ‘dòng tiền nhàn rỗi’ vô cùng dồi dào của mình (dòng tiền nhàn rỗi được tính thông qua dòng tiền từ hoạt động kinh doanh thông thường, trừ đi cổ tức và chi phí cho tài sản cố định), Ban giám đốc đã làm mọi cách để tăng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, từ đó tạo nên ‘dòng tiền nhàn rỗi’. Theo thống kê, Tyco đã thực hiện việc mua đi bán lại hợp đồng về ‘chuông bảo vệ’, dòng tiền ra cho hoạt động này (hơn 800 triệu đô la Mỹ) được phân loại vào hoạt động đầu tư, trong khi đó dòng tiền vào cho hoạt động này được phân loại vào hoạt động kinh doanh thông thường.

Đồng thời, Tyco cũng ‘chỉ đạo’ các công ty con thực hiện chi trả hàng loạt trước thời điểm đầu tư vào các công ty con này (mặc dù các khoản thanh toán chưa đến hạn), ví dụ như Raychem Corporation (một công ty con của Tyco), đã thực hiện thanh toán hơn 50 triệu đô la Mỹ tiền công nợ (chưa đến hạn) trước thời điểm Tyco đầu tư vào Raychem.

Bên cạnh đó, Tyco thực hiện vay các cá nhân chủ chốt trong Công ty hàng chục triệu đô la Mỹ, dòng tiền vào được phân loại là dòng tiền vào của hoạt động kinh doanh thông thường. Sau đó Tyco dường như ‘quên’ các khoản vay, coi việc trả nợ các khoản vay như một khoản ‘bồi hoàn’ cho từng cá nhân, và dòng tiền ra này được phân loại vào hoạt động đầu tư

Trường hợp của “Dynegy và Qwest Communications International”: Nửa đầu năm 2002, Dynegy đã thực hiện lập lại Báo cáo tài chính 2001 với lý do phản ánh tác động của giao dịch về mua bán khí gas tự nhiên phức hợp.

Giao dịch này (được Dynegy gọi là ‘round trip trade’) bản chất là hợp đồng trao đổi tài sản và nguồn lực giữa Dynegy và một số công ty khác cùng lĩnh vực, theo đó Dynegy sẽ thực hiện việc mua bán thông qua trao đổi nguồn khí tự nhiên với các công ty khác. Với mục đích tăng doanh thu và lợi nhuận thuần, Dynegy đã hạch toán ‘khía cạnh’ bán vào doanh thu thông thường, trong khi đó hạch toán ‘khía cạnh’ mua vào hoạt động đầu tư, và từ đó nguồn tiền thu vào sẽ được hạch toán vào dòng tiền vào của hoạt động kinh doanh thông thường, và dòng tiền chi ra sẽ được hạch toán vào hoạt động đầu tư.

Qwest cũng thực hiện những ‘thủ thuật’ tương tự như Dynegy, chỉ khác là Qwest thực hiện trao đổi tài sản (trong khi Dynegy trao đổi khí tự nhiên). Năm 2001, Qwest đã thực hiện trao đổi tài sản với rất nhiều công ty khác như Global Crossing, FLAG Telecom Holdings, Cable & Wireless … với giá trị trao đổi khá lớn (ví dụ với Global Crossing là gần 100 triệu đô la Mỹ)

Trường hợp của Adelphia Communication Corporation và WorldCom: Hai công ty này lại có ‘thủ thuật’ khác để tăng dòng tiền thuần của hoạt động kinh doanh thông thường, đó là vốn hóa chi phí nhân công (Adelphia đã vốn hóa gần 40 triệu đô la Mỹ tiền chi phí nhân công), từ đó dòng tiền ra đã được chuyển từ hoạt động kinh doanh thông thường sang hoạt động đầu tư

Những tình huống trên cho thấy, do tính hữu dụng của Báo cáo lưu chuyển tiền tệ nên doanh nghiệp thực sự lưu ý tới một Báo cáo lưu chuyển tiền tệ với thông tin ‘đẹp’. Điều này có nghĩa là: Trong trường hợp cần thiết, doanh nghiệp rất dễ phân loại sai luồng tiền, và hầu hết là tăng dòng tiền thuần của hoạt động kinh doanh thông thường (bằng cách chuyển dòng tiền ra của hoạt động này sang hoạt động đầu tư, hoặc chuyển dòng tiền vào của hoạt động đầu tư sang hoạt động kinh doanh thông thường), người đọc Báo cáo sẽ cảm thấy ‘yên tâm’ hơn khi nhìn thấy hoạt động kinh doanh thông thường tốt (Báo cáo Kết quả hoạt động kinh doanh có lãi và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ với dòng tiền thuần của hoạt động kinh doanh thông thường là dương), đồng thời với hoạt động đầu tư đầy triển vọng (dòng tiền ra khá lớn, do đó có thể kỳ vọng trong tương lai sẽ thu lại nhiều hơn).

Đồng thời, qua những tình huống này chúng ta đều nhận thấy, toàn bộ các công ty trên đều sử dụng phương pháp gián tiếp để lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, một phương pháp ‘màu mỡ’ cho các chuyên gia kế toán có thể ‘xào nấu’ lại thông tin cho mục đích riêng của mình, nguyên nhân cơ bản là do việc điều chỉnh từ lợi nhuận kế toán thuần tới dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh là khá phức tạp và khó hiểu. Điều đó đặt ra một vấn đề với kế toán viên về việc lựa chọn phương thức lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ phù hợp và thực sự mang lại thông tin hữu ích cho người sử dụng – chúng ta sẽ nghiên cứu ngay tại phần sau.

2. Phương pháp lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Về qui định, doanh nghiệp có thể sử dụng một trong hai phương pháp để lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Trực tiếp và gián tiếp. Phương pháp trực tiếp thể hiện rõ ràng dòng tiền (trực tiếp) vào, ra của từng hoạt động (hoạt động kinh doanh thông thường, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính) như dòng tiền thu từ khách hàng, dòng tiền chi cho nhà cung cấp …, trong khi đó phương pháp gián tiếp sẽ báo cáo luồng tiền thuần của từng hoạt động (hoạt động kinh doanh thông thường, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính) bắt nguồn từ lợi nhuận (kế toán) thuần, sau đó điều chỉnh cho các chỉ tiêu không phải là dòng tiền và phân loại về đúng hoạt động.

Như vậy rõ ràng là, phương pháp trực tiếp sẽ đưa ra những số liệu cụ thể và chi tiết về từng dòng tiền (ra và vào) của từng hoạt động (kinh doanh thông thường, đầu tư và tài chính), và phương pháp gián tiếp sẽ cần nhiều điều chỉnh để đưa ra được số liệu về dòng tiền thuần của từng hoạt động, những điều chỉnh này sẽ chứa đựng nhiều vấn đề phát sinh và cần bàn luận.

Trong thực tế, hơn 90% các doanh nghiệp sử dụng phương pháp gián tiếp để lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, với những lí do chính cho sự lựa chọn này là: ít tốn kém hơn, dễ lập hơn và có thể dễ điều chỉnh hơn…

Tuy nhiên, rất nhiều chuyên gia phân tích cũng như người sử dụng Báo cáo lưu chuyển tiền tệ ‘ưa chuộng’ phương pháp trực tiếp (đặc biệt là chuyên gia phân tích chứng khoán và lãnh đạo các doanh nghiệp đầu tư), do phương pháp trực tiếp thể hiện được những thông tin chi tiết và cụ thể (như đã đề cập ở trên), và do phương pháp gián tiếp sẽ khiến cho người đọc khó hiểu bản chất, cũng như e dè về rủi ro Ban giám đốc ‘can thiệp’ vào việc ‘xào nấu’ lại các điều chỉnh.

Do đó, lựa chọn phương pháp lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng là bài toán gây nhiều ‘đau đầu’ cho doanh nghiệp, và cụ thể là cho bộ phận kế toán của doanh nghiệp.

Như vậy, việc lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ không chỉ đơn giản là lập ‘cho có’, mà công tác lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ còn bao gồm việc lựa chọn phương pháp lập phù hợp, lập Báo cáo đúng cũng như việc tổ chức công tác kế toán phù hợp cho mục đích lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Nhằm đáp ứng nhu cầu này, Trung tâm Đào tạo Nguồn lực Việt (Vietsourcing) đưa ra kế hoạch tổ chức khóa học ‘Lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ’. Với tiêu thức: giải thích bản chất và mang tính ứng dụng cao, khóa học được thiết kế trên những tình huống thực tế, từ đó giải thích bản chất của qui định và Chuẩn mực Kế toán liên quan.